Istoričari nesložni: Ko je hapsio Jevreje – Nedić ili Nemci?

http://rs.n1info.com/a116282/Vesti/Istoricari-o-rehabilitaciji-Nedica.html

Autor teksta Neda Vulović

Gosti Pressinga, profesor Milan Ristović i istoričar Bojan Dimitrijević različito vide ulogu generala Milana Nedića u ratu i težinu zločina koji mu se stavljaju na teret, ali se slažu da u ovom slučaju ima previše politike, a da nedostaje racionalne stručne rasprave, koja će odrediti njegovu istorijsku ulogu.

Iako za Nedića kaže da je u okupiranoj Srbiji imao marionetsku ulogu u odnosu na Nemce, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu i šef katerdre za savremenu opštu istoriju Milan Ristović napominje da je njegova odgovornost bila velika.

“Nedić od prvih dana vlade ulazi u kolotečinu apsolutne nemačke politike. Treba čitati njegove govore. Pre rata je pisao o demokratskm duhu srpskog vojnika koji je pobedio na solunskom frontu, dok tokom rata piše o srpskoj rasi. Ono što govori kada dolazi na vlast je negacija svega što je govorio pre rata. On je i predsednik vlade i ministarstva unutrašnjih poslova i u poslednjoj fazi rata, i ne može niko da mi kaže da nije znao šta se dešava na Ssajmištu, na Banjici“, kaže Ristović.

On podseća da je Nedić krajem 1942. godine od Nemaca tražio i dobio dozvolu da srpske vlaste vrše odmazdu nad ljudima, što se desilo i u Jagodini, gde kaže da je primenjen princip “sakupiti na gomilu da efekat bude veći”. Profesor ukazuje i na to da su postojale i srpska i nemačka komanda logora, pa se dešavalo da one koje je srpska komanda osudiča na smrt Nemci poštede i prevedu u drugu grupu logoraša.

Dimitrijević smatra da Nedićeva vlast nije bila uperena protiv Jevreja i Roma, već u prvom redu protiv komunista, koje je smatrao uzrokom zločina koje su nemačke vlasti činile nad srpskim civilnim stanovništvom. Propagandu Nedićeve vlade, koja je bila uperena protiv Jevreja i Roma, ali i protiv komunista, masona i ravnogoraca, Dimitrijević vidi kao nemogućnost da se u okolnostima okupacije odstupa od zvanične nemačke politike.

Ko je popisivao Jevreje – Nedić ili vlasti pre njega?
.

Glavni teret koji profesor Ristović stavlja na generala Nedića je rad njegove tajne policije i učešće u progonu Jevreja, Roma i političkih neistomišljenika, što se poklapalo sa nemačkom idejom, koju jepokušao da sprovede u Srbiji.

“Tačno je da su nemačke okupacione vlasti vršile egzekucije, ali pomoćni instrument je bila policijska i vojna struktura srpske okupacione vlasti. Srpski seljaci, u koje se Nedić kune, kriju izbegle Jevreje, a Ljotićevi dobrovoljci vrše racije i hapse te ljude. Tačno je da Nedić nije mogao da iskoči od nemačke politike, ali kada je završeno ubistvo Jevreja duboko se zahvlajuje što su Nemci oslobodili Srbiju uticaja Jevreja koji su davili i pili krv Srbima”, objašnjava profesor Ristović i dodaje da to piše u nemačkim dokumentima.

Bojan Dimitrijević smatra da Nedić nije imao presudnu ulogu u progonu Jevreja i Roma, i da su njihovo popisivanje i sakupljanje u logore izvršile beogradske okupacione vlasti pre njegovog stupanja na funkciju. Kao dokaz za to on navodi optužnicu komunista u kojoj mu, kako kaže, holokaust nije stavljen na teret. Dimitrijević kaže da su posleratne vlasti sudile i osudile odgovorne za progon Jevreja, a da se Nedić nije našao na tom spisku.

Dimitrijević se ne slaže ni sa mišljenjem Slobodana Jovanovića, koji je Nedića stavio na spisak najvećih ratnih zločinaca, čak i ispred Anta Pavelića.

“Slobodan Jovanović je u to vreme bio profesor u penziji, ukorenjen u drugom vremenu, a aprilski rat je zbrisao sve te elite. Kralj i pučistička vlada su u filozofskom miru napustili zemlju bez strategije šta raditi sa okupatorima. Mislim da Jovanović nije imao sve informacije šta se za to vreme dešavalo u Srbiji”, kaže Dimitrijević.

Kao ključni argument o Nedićevoj ulozi u Drugom svetskom ratu, profesor Ristović navodi to što “srpska kolaboracionistička vlada dobija odrešene ruke da bira koa će da strelja, koga od talaca i na koji način”.

Rehabilitacija presedan u Evropi
.

Profesor Ristović napominje da bi rehabilitacija Nedića bila jedinstven slučaj u Evropi, pošto ni porodica Kvisilnga u Norveškoj, kao ni porodica Petena u Francuskoj, nije pokretala takav proces. On objašnjava da se u postkomunističkim državama stvara novi istorijski identitet, čiji nosioci postaju upravo kolaboracionisti iz Drugog svetskog rata. Kao primer navodi baltičke zemlje u kojima se slave pripadnici dobrovoljačkih SS divizija i proglašavaju borcima za nacionalnu stvar.

Bojan Dimitrijević za generala Nedića kaže da nije klasični predstavnik evropskih kvislinga, koji je to postao zbog ideologije ili bliskosti nemačkom rajhu.

“Treba shvatiti tragičan kontekst okupirane Srbije posle 6. aprila. Prvi put kada Nedić izlazi na scenu je kada su petorica ljudi obešeni na Terazjama, što je bio dramatičan trenutak. Intelektualna elita koja je ostala u Beogradu u Nediću je videla nekoga ko je u ime okupirane Srbije mogao da stane u odnosu prema okupatoru. Nedić je svojim angažmanom uspeo da pacifikuje tu drastičnu represaliju na nekoliko slučajeva”, smatra Dimitrijević.

Ivica Dačić je 2009. godine sa zida u zgradi Vlade Srbije uklonio sliku Milana Nedića, koja je stajala u redu srpskih premijera. Bojan Dimitrijević bi je vratio na to mesto jer Nedić, prema njegovom mišljenju, predstavlja izraz postojanja Srbije u teškim okolnostima.

Ristović upozorava da postoji još osetljivije mesto za Nedićevu sliku, a to je kragujevačka gimnazija, gde ona i dalje visi.

“Staviti Nedićevu sliku među najuglednije đake gimnazije je nametanje posebne vrste shvatanja istorije, nešto o čemu treba voditi računa. Političke i moralne posledice su jedna stvar, a istorijska istina ima mnogo veću težinu od odluku suda, parlamenta ili političkog diktata”, upozorava profesor Ristović.

Komentariši

Upišite vaše podatke ispod ili kliknite na jednu od ikona da se prijavite:

WordPress.com logo

You are commenting using your WordPress.com account. Odjava / Promijeni )

Twitter slika

You are commenting using your Twitter account. Odjava / Promijeni )

Facebook fotografija

You are commenting using your Facebook account. Odjava / Promijeni )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Odjava / Promijeni )

Povezivanje na %s